Myśli różne o zakładaniu bibliotek

Tytuł wpisu nawiązuje do słynnego dzieła Izabeli Czartoryskiej p.t. „Myśli różne o sposobie zakładania ogrodów”, wydanego we Wrocławiu w 1805r. Pierwodruk, zwłaszcza z kompletem rycin jest wyjątkowym rarytasem na rynku antykwarycznym i zapewne jedną z niewielu zabytkowych polskich książek, wywołujących szersze zainteresowanie kolekcjonerów sztuki.

Trudno orzec czy autorka tej pozycji wywołała w Polsce modę na tworzenie ogrodów i parków, ale wielce się temu zbożnemu dziełu przyczyniła, także na polu praktycznym, realizując w swoich posiadłościach jak Puławy albo podwarszawskie wtedy Powązki – zaprezentowane w książce założenia. I tu trzeba z satysfakcją stwierdzić, że polski styl życia, niezależnie od okoliczności społecznych, gospodarczych i politycznych, pozwalał na kultywowanie podobnych zamiłowań, niezależnie czy „uprawy” dotyczyły ogromnych parków,  czy niewielkich przydomowych działek. Z ziemią i przyrodą Polak kontakt mieć musi, nawet gdy cała jego uruchomiona w tym kierunku energia może się rozwijać na takich skrawkach jak balkon, albo parapet.

W każdym razie wszystko co związane z ogrodnictwem, to wielka branża, o kolosalnych obrotach, ciesząca się zainteresowaniem wszystkich, bez względu na pochodzenie i społeczną pozycję. To dobrze, a nawet bardzo dobrze, bo kontakt z naturą, choćby w najskromniejszej formie jest podstawą naszej konstrukcji.

Co innego książka. Izabela Czartoryska i szerzej – cała „Familia” miała wielkie zasługi dla wzbudzenia w Polsce zamiłowania do zbierania książek, czytelnictwa i edytorstwa. Właściwie nowoczesna historia polskich bibliotek zaczyna się właśnie w Puławach, choć oczywiście wielkich na tym polu osiągnięć nie można też odmówić Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu, z Czartoryskich po kądzieli jakby nie było. Przed epoką „Puław” dominowały biblioteki klasztorne, a prywatne zbiory były rzadkością, co zgryźliwie zauważył bardzo skrupulatny badacz staropolskich obyczajów – Władysław Łoziński, w swoim słynnym dziele „Życie polskie w dawnych wiekach”. Analizując inwentarze wielkopańskich pałaców ze zdumieniem stwierdzał, że w tych posiadłościach było więcej koni niż książek. Pośród mniej zamożnej szlachty było zazwyczaj jeszcze gorzej i nawet ideał posesjonata „Pan Podstoli” z opowieści Ignacego Krasickiego, w swoim „lamusie” miał trochę dzieł religijnych, w tym dwa po polsku – „Żywoty Świętych” Piotra Skargi i któreś z wydań „Biblii” w tłumaczeniu Jakuba Wujka. 

Całe szczęście, że w dobie upadku Rzeczpospolitej znalazło się w Polsce znaczące środowisko, potrafiące jasno zdefiniować przesłanki narodowego przetrwania i potencjalnego odrodzenia. Czytelnictwo i biblioteki. Czartoryscy dali osobisty przykład, pociągając za sobą innych zasobnych obywateli, koncentrujących swoją aktywność wokół założonego w 1800r. Warszawskiego Królewskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, instytucji o zasługach na polu przetrwania polskości – nieocenionej.

I choć historia polskiego edytorstwa jest bardzo długa i już w wiekach XVI i XVII przeżywała swoje wzloty, to w sensie nowożytnym zaczyna się niemal równo z upadkiem państwa, najintensywniej zaś w latach 1803 – 1806. Ta epoka, jak i nieco późniejsze czasy Królestwa Polskiego po kongresie wiedeńskim są tu momentem przełomowym, konstytuującym naszą współczesność, bo przy każdej głębszej analizie historii polskiej nauki, literatury, czy sztuki w tym pierwszym porozbiorowym trzydziestoleciu znajdziemy mocne fundamenty.

A zatem czytelnictwo i związana z nim bibliofilia nie są tradycją w Polsce długą i silnie zakorzenioną. Trzeba przy tym niestety stwierdzić, że z wolna zanikającą. W porównaniu z jakąkolwiek inną gałęzią sztuki lub kolekcjonerstwa, bibliofilstwo jest ubogim krewnym i doprawdy zupełnie nie wiadomo dlaczego tak się dzieje. Obroty na rynku książki zabytkowej ledwie przekraczają u nas kilkanaście milionów złotych rocznie, co może byłoby niezbyt dolegliwe, gdyby nie to, że w konsekwencji oznacza bezpowrotną utratę wielu cennych dla naszej kultury i nauki egzemplarzy, które miast trafić na półki domowych bibliotek, lądują na śmietnikach, albo w punktach skupu makulatury.

Trudno właściwie odpowiedzieć na pytanie, czemu tak się dzieje, bo przecież nic nas tak nie indywidualizuje jak biblioteka i lektury. Obcowanie z książką to swoiste przeżycie, a jeśli do tego dodamy jej historię, to mamy zestaw pozwalający na zakreślenie własnej przestrzeni, do której nie mogą się wedrzeć żadne oczywiste łgarstwa, z jakimi mamy na co dzień do czynienia w niewiarygodnym nadmiarze. I nie muszą to być łgarstwa dosłowne, bo przecież manipulacje polegające na doborze impulsów mających nas odpowiednio ukierunkować – są nie mniej niebezpieczne. I przed tym powinna nas chronić przestrzeń własnej biblioteki.

Wydawałoby się, że to oczywistość. W czasach „pandemii” masy występujących „zdalnie” polityków, celebrytów, naukowców, z lubością nanosiły się na tło bibliotek, pokazując światu swoją indywidualność. Niezależność sądów opartą o wielki zasób zgromadzony w przeczytanych książkach. Widać uznawali taką konieczność i sugestywność autoprezentacji.

A jak jest w rzeczywistości? Niestety zupełnie inaczej. W zasobnych polskich domach książka nie tylko nie jest potrzebna. Najczęściej przeszkadza. Zagraca. Kontakt z książką nie ma żadnej intensywności, w przeciwieństwie do kontaktu z kosiarką do trawy. Bo ogród, albo stosownie wypełniony garaż, lub właściwie zaopatrzony „barek” – to tak. Biblioteka nie.

Obserwując liczne aukcje bibliofilskie, z bólem zauważamy setki niezwykłych pozycji, sprzedawanych za śmiesznie niskie ceny, bądź w ogóle nie znajdujących nabywców. I tak wielki dorobek przodków, dający potencjalnie ogromne poczucie pewności siebie, przekonujący, że Polacy są narodem o ogromnej tradycji, idzie na makulaturę, albo na „trąbki do apteki” jak to ujmował arcymistrz polszczyzny Jan Kochanowski.

Dlatego jednym z ważniejszych pośród licznych zadań stojących przed „ORLEN” sp. z o.o., będzie podejmowanie prób zapobieżenia temu na wskroś negatywnemu zjawisku.

Podobne wpisy

  • O ANTYKWARIACIE ORLEN

    Rozpoczynając działalność naszej firmy, za jeden z głównych jej celów uznaliśmy stworzenie podstaw do budowania zasobów wiedzy o polskim rynku antykwarycznym. W tym zakresie widzimy bowiem w naszej przestrzeni wymiany myśli i informacji głębokie braki. Stąd pomysł powołania forum, mającego być w intencji twórców połączeniem przewodnika po świecie polskiej książki zabytkowej i swego rodzaju katalogu pozycji, godnych uwagi inwestorów.

  • OD WYDAWCY

    Książka „Znici. Niechciane Królestwo” inaugurując działalność firmy „Wydawnictwo – Antykwariat ORLEN”, definiuje przy tym przedmiot jej przedsięwzięć. Najistotniejszym bowiem polem naszej aktywności zamierzamy uczynić propagowanie wiedzy o historii, ze szczególnym skoncentrowaniem uwagi na kwestiach zazwyczaj pozostających poza sferą zainteresowania głównych nurtów dyskusji o dziejach narodowych i powszechnych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *