{"id":452,"date":"2026-05-05T10:49:10","date_gmt":"2026-05-05T08:49:10","guid":{"rendered":"https:\/\/orlen.vip\/?p=452"},"modified":"2026-05-05T10:49:10","modified_gmt":"2026-05-05T08:49:10","slug":"mysli-rozne-o-zakladaniu-bibliotek","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/orlen.vip\/?p=452","title":{"rendered":"My\u015bli r\u00f3\u017cne o zak\u0142adaniu bibliotek"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tytu\u0142 wpisu nawi\u0105zuje do s\u0142ynnego dzie\u0142a Izabeli Czartoryskiej p.t. <em>\u201eMy\u015bli r\u00f3\u017cne o sposobie zak\u0142adania ogrod\u00f3w\u201d<\/em>, wydanego we Wroc\u0142awiu w 1805r. Pierwodruk, zw\u0142aszcza z kompletem rycin jest wyj\u0105tkowym rarytasem na rynku antykwarycznym i zapewne jedn\u0105 z niewielu zabytkowych polskich ksi\u0105\u017cek, wywo\u0142uj\u0105cych szersze zainteresowanie kolekcjoner\u00f3w sztuki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trudno orzec czy autorka tej pozycji wywo\u0142a\u0142a w Polsce mod\u0119 na tworzenie ogrod\u00f3w i park\u00f3w, ale wielce si\u0119 temu zbo\u017cnemu dzie\u0142u przyczyni\u0142a, tak\u017ce na polu praktycznym, realizuj\u0105c w swoich posiad\u0142o\u015bciach jak Pu\u0142awy albo podwarszawskie wtedy Pow\u0105zki \u2013 zaprezentowane w ksi\u0105\u017cce za\u0142o\u017cenia. I tu trzeba z satysfakcj\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce polski styl \u017cycia, niezale\u017cnie od okoliczno\u015bci spo\u0142ecznych, gospodarczych i politycznych, pozwala\u0142 na kultywowanie podobnych zami\u0142owa\u0144, niezale\u017cnie czy \u201euprawy\u201d dotyczy\u0142y ogromnych park\u00f3w,&nbsp; czy niewielkich przydomowych dzia\u0142ek. Z ziemi\u0105 i przyrod\u0105 Polak kontakt mie\u0107 musi, nawet gdy ca\u0142a jego uruchomiona w tym kierunku energia mo\u017ce si\u0119 rozwija\u0107 na takich skrawkach jak balkon, albo parapet.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W ka\u017cdym razie wszystko co zwi\u0105zane z ogrodnictwem, to wielka bran\u017ca, o kolosalnych obrotach, ciesz\u0105ca si\u0119 zainteresowaniem wszystkich, bez wzgl\u0119du na pochodzenie i spo\u0142eczn\u0105 pozycj\u0119. To dobrze, a nawet bardzo dobrze, bo kontakt z natur\u0105, cho\u0107by w najskromniejszej formie jest podstaw\u0105 naszej konstrukcji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Co innego ksi\u0105\u017cka. Izabela Czartoryska i szerzej \u2013 ca\u0142a \u201eFamilia\u201d mia\u0142a wielkie zas\u0142ugi dla wzbudzenia w Polsce zami\u0142owania do zbierania ksi\u0105\u017cek, czytelnictwa i edytorstwa. W\u0142a\u015bciwie nowoczesna historia polskich bibliotek zaczyna si\u0119 w\u0142a\u015bnie w Pu\u0142awach, cho\u0107 oczywi\u015bcie wielkich na tym polu osi\u0105gni\u0119\u0107 nie mo\u017cna te\u017c odm\u00f3wi\u0107 Stanis\u0142awowi Augustowi Poniatowskiemu, z Czartoryskich po k\u0105dzieli jakby nie by\u0142o. Przed epok\u0105 \u201ePu\u0142aw\u201d dominowa\u0142y biblioteki klasztorne, a prywatne zbiory by\u0142y rzadko\u015bci\u0105, co zgry\u017aliwie zauwa\u017cy\u0142 bardzo skrupulatny badacz staropolskich obyczaj\u00f3w \u2013 W\u0142adys\u0142aw \u0141ozi\u0144ski, w swoim s\u0142ynnym dziele <em>\u201e\u017bycie polskie w dawnych wiekach\u201d. <\/em>Analizuj\u0105c inwentarze wielkopa\u0144skich pa\u0142ac\u00f3w ze zdumieniem stwierdza\u0142, \u017ce w tych posiad\u0142o\u015bciach by\u0142o wi\u0119cej koni ni\u017c ksi\u0105\u017cek. Po\u015br\u00f3d mniej zamo\u017cnej szlachty by\u0142o zazwyczaj jeszcze gorzej i nawet idea\u0142 posesjonata \u201ePan Podstoli\u201d z opowie\u015bci Ignacego Krasickiego, w swoim \u201elamusie\u201d mia\u0142 troch\u0119 dzie\u0142 religijnych, w tym dwa po polsku \u2013 <em>\u201e\u017bywoty \u015awi\u0119tych\u201d <\/em>Piotra Skargi i kt\u00f3re\u015b z wyda\u0144 <em>\u201eBiblii\u201d<\/em> w t\u0142umaczeniu Jakuba Wujka.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, \u017ce w dobie upadku Rzeczpospolitej znalaz\u0142o si\u0119 w Polsce znacz\u0105ce \u015brodowisko, potrafi\u0105ce jasno zdefiniowa\u0107 przes\u0142anki narodowego przetrwania i potencjalnego odrodzenia. Czytelnictwo i biblioteki. Czartoryscy dali osobisty przyk\u0142ad, poci\u0105gaj\u0105c za sob\u0105 innych zasobnych obywateli, koncentruj\u0105cych swoj\u0105 aktywno\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 za\u0142o\u017conego w 1800r. Warszawskiego Kr\u00f3lewskiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, instytucji o zas\u0142ugach na polu przetrwania polsko\u015bci \u2013 nieocenionej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I cho\u0107 historia polskiego edytorstwa jest bardzo d\u0142uga i ju\u017c w wiekach XVI i XVII prze\u017cywa\u0142a swoje wzloty, to w sensie nowo\u017cytnym zaczyna si\u0119 niemal r\u00f3wno z upadkiem pa\u0144stwa, najintensywniej za\u015b w latach 1803 \u2013 1806. Ta epoka, jak i nieco p\u00f3\u017aniejsze czasy Kr\u00f3lestwa Polskiego po kongresie wiede\u0144skim s\u0105 tu momentem prze\u0142omowym, konstytuuj\u0105cym nasz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107, bo przy ka\u017cdej g\u0142\u0119bszej analizie historii polskiej nauki, literatury, czy sztuki w tym pierwszym porozbiorowym trzydziestoleciu znajdziemy mocne fundamenty.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A zatem czytelnictwo i zwi\u0105zana z nim bibliofilia nie s\u0105 tradycj\u0105 w Polsce d\u0142ug\u0105 i silnie zakorzenion\u0105. Trzeba przy tym niestety stwierdzi\u0107, \u017ce z wolna zanikaj\u0105c\u0105. W por\u00f3wnaniu z jak\u0105kolwiek inn\u0105 ga\u0142\u0119zi\u0105 sztuki lub kolekcjonerstwa, bibliofilstwo jest ubogim krewnym i doprawdy zupe\u0142nie nie wiadomo dlaczego tak si\u0119 dzieje. Obroty na rynku ksi\u0105\u017cki zabytkowej ledwie przekraczaj\u0105 u nas kilkana\u015bcie milion\u00f3w z\u0142otych rocznie, co mo\u017ce by\u0142oby niezbyt dolegliwe, gdyby nie to, \u017ce w konsekwencji oznacza bezpowrotn\u0105 utrat\u0119 wielu cennych dla naszej kultury i nauki egzemplarzy, kt\u00f3re miast trafi\u0107 na p\u00f3\u0142ki domowych bibliotek, l\u0105duj\u0105 na \u015bmietnikach, albo w punktach skupu makulatury.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Trudno w\u0142a\u015bciwie odpowiedzie\u0107 na pytanie, czemu tak si\u0119 dzieje, bo przecie\u017c nic nas tak nie indywidualizuje jak biblioteka i lektury. Obcowanie z ksi\u0105\u017ck\u0105 to swoiste prze\u017cycie, a je\u015bli do tego dodamy jej histori\u0119, to mamy zestaw pozwalaj\u0105cy na zakre\u015blenie w\u0142asnej przestrzeni, do kt\u00f3rej nie mog\u0105 si\u0119 wedrze\u0107 \u017cadne oczywiste \u0142garstwa, z jakimi mamy na co dzie\u0144 do czynienia w niewiarygodnym nadmiarze. I nie musz\u0105 to by\u0107 \u0142garstwa dos\u0142owne, bo przecie\u017c manipulacje polegaj\u0105ce na doborze impuls\u00f3w maj\u0105cych nas odpowiednio ukierunkowa\u0107 \u2013 s\u0105 nie mniej niebezpieczne. I przed tym powinna nas chroni\u0107 przestrze\u0144 w\u0142asnej biblioteki.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce to oczywisto\u015b\u0107. W czasach \u201epandemii\u201d masy wyst\u0119puj\u0105cych \u201ezdalnie\u201d polityk\u00f3w, celebryt\u00f3w, naukowc\u00f3w, z lubo\u015bci\u0105 nanosi\u0142y si\u0119 na t\u0142o bibliotek, pokazuj\u0105c \u015bwiatu swoj\u0105 indywidualno\u015b\u0107. Niezale\u017cno\u015b\u0107 s\u0105d\u00f3w opart\u0105 o wielki zas\u00f3b zgromadzony w przeczytanych ksi\u0105\u017ckach. Wida\u0107 uznawali tak\u0105 konieczno\u015b\u0107 i sugestywno\u015b\u0107 autoprezentacji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A jak jest w rzeczywisto\u015bci? Niestety zupe\u0142nie inaczej. W zasobnych polskich domach ksi\u0105\u017cka nie tylko nie jest potrzebna. Najcz\u0119\u015bciej przeszkadza. Zagraca. Kontakt z ksi\u0105\u017ck\u0105 nie ma \u017cadnej intensywno\u015bci, w przeciwie\u0144stwie do kontaktu z kosiark\u0105 do trawy. Bo ogr\u00f3d, albo stosownie wype\u0142niony gara\u017c, lub w\u0142a\u015bciwie zaopatrzony \u201ebarek\u201d \u2013 to tak. Biblioteka nie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obserwuj\u0105c liczne aukcje bibliofilskie, z b\u00f3lem zauwa\u017camy setki niezwyk\u0142ych pozycji, sprzedawanych za \u015bmiesznie niskie ceny, b\u0105d\u017a w og\u00f3le nie znajduj\u0105cych nabywc\u00f3w. I tak wielki dorobek przodk\u00f3w, daj\u0105cy potencjalnie ogromne poczucie pewno\u015bci siebie, przekonuj\u0105cy, \u017ce Polacy s\u0105 narodem o ogromnej tradycji, idzie na makulatur\u0119, albo na \u201etr\u0105bki do apteki\u201d jak to ujmowa\u0142 arcymistrz polszczyzny Jan Kochanowski.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dlatego jednym z wa\u017cniejszych po\u015br\u00f3d licznych zada\u0144 stoj\u0105cych przed \u201eORLEN\u201d sp. z o.o., b\u0119dzie podejmowanie pr\u00f3b zapobie\u017cenia temu na wskro\u015b negatywnemu zjawisku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tytu\u0142 wpisu nawi\u0105zuje do s\u0142ynnego dzie\u0142a Izabeli Czartoryskiej p.t. \u201eMy\u015bli r\u00f3\u017cne o sposobie zak\u0142adania ogrod\u00f3w\u201d, wydanego we Wroc\u0142awiu w 1805r. Pierwodruk, zw\u0142aszcza z kompletem rycin jest wyj\u0105tkowym rarytasem na rynku antykwarycznym i zapewne jedn\u0105 z niewielu zabytkowych polskich ksi\u0105\u017cek, wywo\u0142uj\u0105cych szersze zainteresowanie kolekcjoner\u00f3w sztuki. Trudno orzec czy autorka tej pozycji wywo\u0142a\u0142a w Polsce mod\u0119 na&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":453,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-452","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=452"}],"version-history":[{"count":1,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":454,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/452\/revisions\/454"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/453"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=452"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=452"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=452"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}