{"id":360,"date":"2026-01-23T11:04:10","date_gmt":"2026-01-23T10:04:10","guid":{"rendered":"https:\/\/orlen.vip\/?p=360"},"modified":"2026-01-23T11:21:29","modified_gmt":"2026-01-23T10:21:29","slug":"edycja-mostowskiego","status":"publish","type":"post","link":"http:\/\/orlen.vip\/?p=360","title":{"rendered":"EDYCJA MOSTOWSKIEGO"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzieje nowoczesnego polskiego ruchu wydawniczego zaczynaj\u0105 si\u0119 w pocz\u0105tkach wieku XIX i pozostaj\u0105 w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z podj\u0119tymi pod\u00f3wczas inicjatywami zmierzaj\u0105cymi do zachowania dorobku narodu, w warunkach utraty pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">W pruskiej Warszawie mia\u0142o miejsce wydarzenie o daleko id\u0105cych konsekwencjach , \u015bwiadcz\u0105ce o wielkiej przenikliwo\u015bci narodowej elity, skupionej wok\u00f3\u0142 grupy inicjuj\u0105cej powstanie Warszawskiego Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zebranie za\u0142o\u017cycielskie tej wiekopomnej dla nauki polskiej instytucji odby\u0142o si\u0119 23 listopada 1800r., a wi\u0119c ledwie pi\u0119\u0107 lat po traktacie piecz\u0119tuj\u0105cym ostateczny rozbi\u00f3r Rzeczpospolitej. Po\u015br\u00f3d cz\u0142onk\u00f3w za\u0142o\u017cycieli widzimy tu wiele postaci zapisanych z\u0142otymi zg\u0142oskami w narodowych dziejach, cho\u0107 nikomu w aktywno\u015bci i organizacyjnej sprawno\u015bci nie da\u0142 si\u0119 wyprzedzi\u0107 ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Staszic. Oczywi\u015bcie nawet najszlachetniejsza inicjatywa nie mog\u0142a si\u0119 pod\u00f3wczas oby\u0107 bez wsparcia ludzi mo\u017cnych, o arystokratycznym rodowodzie i koneksjach. I tu tropy zwi\u0105zane z towarzystwem naukowym wiod\u0105 do miejsca znanego dzi\u015b do\u015b\u0107 powszechnie, zw\u0142aszcza mieszka\u0144com Warszawy, cho\u0107 budz\u0105cego zupe\u0142nie inne skojarzenia ni\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 na polu kultury , sztuki i wiedzy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pa\u0142ac Mostowskich , bo o nim mowa, oznaczony w pocz\u0105tkach wieku XIX adresem Nowolipie nr hipoteczny 646, od dziesi\u0119cioleci kojarzony z resortem spraw wewn\u0119trznych, w roku 1803 sta\u0142 si\u0119 siedzib\u0105 pierwszej polskiej nowoczesnej drukarni. Przedsi\u0119wzi\u0119cie to zainicjowa\u0142 \u00f3wczesny w\u0142a\u015bciciel budynku, Tadeusz Mostowski, posta\u0107 nietuzinkowa i wielce zas\u0142u\u017cona krajowi na r\u00f3\u017cnych polach, bo przez lat wiele piastowa\u0142 r\u00f3\u017cne funkcje polityczne w kolejnych formach porozbiorowych byt\u00f3w, jak Ksi\u0119stwo Warszawskie , czy Kr\u00f3lestwo Polskie, zawsze przy tym anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 zmierzaj\u0105c\u0105 do dbania o narodowy dorobek.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tadeusz Mostowski by\u0142 cz\u0142owiekiem wielkiej fortuny \u201emilionowym panem\u201d jak to pod\u00f3wczas mawiano, posiada\u0142 ogromne maj\u0105tki w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach podbitego kraju, ale te\u017c we Francji, co dawa\u0142o mu zupe\u0142n\u0105 swobod\u0119 finansow\u0105. Od pocz\u0105tku zwi\u0105zany z Warszawskim Towarzystwem Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, zainwestowa\u0142 w stworzenie we w\u0142asnym pa\u0142acu nowoczesnej drukarni na potrzeby tej instytucji. Sporym kosztem sprowadzi\u0142 maszyny , czcionki, pozyska\u0142 odpowiednich fachowc\u00f3w i w 1803r. rozpocz\u0105\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wydawnicz\u0105, w oparciu o papier pochodz\u0105cy ze s\u0142ynnej fabryki w podwarszawskiej Jeziornej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">I w tym momencie spotykamy si\u0119 z tzw. \u201eEdycj\u0105 Mostowskiego\u201d, czyli pierwsz\u0105 w historii Polski seri\u0105 wydawnicz\u0105. Przedsi\u0119wzi\u0119cie formalnie zyska\u0142o nazw\u0119 \u201eWyb\u00f3r Pisarz\u00f3w Polskich\u201d i sta\u0142o si\u0119 kamieniem w\u0119gielnym pod dzieje narodowego edytorstwa. Wprawdzie nik\u0142ym cieniem zjawiska serii wydawniczej by\u0142a podj\u0119ta przez J\u00f3zefa Za\u0142uskiego w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XVIII w. pr\u00f3ba zbiorku \u201eZbi\u00f3r rytm\u00f3w duchownych , panegirycznych moralnych i \u015bwiatowych\u201d, ale sko\u0144czy\u0142a si\u0119 na pi\u0119ciu tomach, z kt\u00f3rych tylko poezje El\u017cbiety Dru\u017cbackiej mia\u0142y jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzie\u0142o Tadeusza Mostowskiego by\u0142o ju\u017c przedsi\u0119wzi\u0119ciem bardzo powa\u017cnym i ewidentnie uzgodnionym z lud\u017ami zwi\u0105zanymi z Warszawskim Towarzystwem Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk. Ostatecznie obj\u0119\u0142o 26 pozycji, pi\u0119knie wydanych, na wysokiej jako\u015bci papierze, a przy tym wiele tom\u00f3w zosta\u0142o ozdobionych stosown\u0105 rycin\u0105. Nak\u0142ad trudno oszacowa\u0107, ale przyjmuje si\u0119 , \u017ce dla wi\u0119kszo\u015bci ksi\u0105\u017cek wynosi\u0142 ok. 1500 egzemplarzy. Ile z nich przetrwa\u0142o przesz\u0142o dwie\u015bcie lat miotaj\u0105cych krajem zawieruch, trudno ustali\u0107. W ka\u017cdym razie zgromadzenie pe\u0142nego zestawu jest nie lada wyzwaniem, ale te\u017c przygod\u0105 i inwestycj\u0105, bo skompletowanie rozproszonych tom\u00f3w w sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 z 26 element\u00f3w ca\u0142o\u015b\u0107, daje wielk\u0105 premi\u0119 w postaci warto\u015bci kolekcji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Poszczeg\u00f3lne cz\u0119\u015bci zbioru ukazywa\u0142y si\u0119 miedzy rokiem 1803 , a 1805, potem edycja zosta\u0142a przerwana, ze wzgl\u0119du na burzliwe wydarzenia na scenie politycznej, zwi\u0105zane z wojn\u0105 Napoleona z Prusami, zaj\u0119ciem Warszawy przez Francuz\u00f3w i powstaniem Ksi\u0119stwa Warszawskiego. Czas nie sprzyja\u0142 dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej, Tadeusz Mostowski czynnie zaanga\u017cowa\u0142 si\u0119 w \u017cycie polityczne, a og\u00f3lne zubo\u017cenie kraju nie pozwala\u0142o na kontynuowanie serii. Cho\u0107 i tak powinni\u015bmy by\u0107 wdzi\u0119czni za to, co ujrza\u0142o \u015bwiat\u0142o dzienne.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ca\u0142a edycja zosta\u0142a przez wydawc\u0119 podzielona na kilka element\u00f3w, przy czym najwa\u017cniejsze z nich odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 do historii kraju i dorobku literackiego jego naj\u015bwietniejszych tw\u00f3rc\u00f3w. Ze wsp\u00f3\u0142czesnych sobie by\u0142 w stanie Mostowski wyda\u0107 tylko dzie\u0142a Juliana Ursyna Niemcewicza, Tomasza Kajetana W\u0119gierskiego i J\u00f3zefa Szymanowskiego. Prawa do spu\u015bcizny po Ignacym Krasickim posiada\u0142 bowiem Franciszek Dmochowski, kt\u00f3ry niemal r\u00f3wnolegle wyda\u0142 dzie\u0142a Ksi\u0119cia Biskupa w 10 tomach.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A zatem w sk\u0142ad \u201eEdycji Mostowskiego\u201d, wydanej pod tytu\u0142em \u201eWyb\u00f3r Pisarz\u00f3w Polskich\u201d, ostatecznie wesz\u0142y:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Dzie\u0142a Polskie Jana Kochanowskiego t. 1 i t. 2, z rycin\u0105 w tomie pierwszym;<\/li>\n\n\n\n<li>Sielanki Polskie z R\u00f3\u017cnych Pisarz\u00f3w Zebrane, jeden tom z rycin\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>Stanis\u0142awa Okszyca Orzechowskiego Kroniki Polskie od Zgonu Zygmunta I i Dzieye w Koronie Polskiej \u0141ukasza G\u00f3rnickiego , jeden tom z rycin\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>Adama Naruszewicz Historya Narodu Polskiego , tomy od 2 do 7, poza ostatnim, wszystkie z rycin\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>Adama Stanis\u0142awa Naruszewicza Wiersze R\u00f3\u017cne, jeden tom z rycin\u0105;\u00a0<\/li>\n\n\n\n<li>Adama Stanis\u0142awa Naruszewicza Sielanek Ksi\u0119ga Jedna, jeden tom z rycin\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>Kaia Korneliusza Tacyta Dzie\u0142a Wszystkie, Przek\u0142adnia Adama Naruszewicza, cztery tomy;<\/li>\n\n\n\n<li>J\u00f3zefa Szymanowskiego Wierszem i Proz\u0105 Pisma R\u00f3\u017cne i Tomasza Kajetana W\u0119gierskiego Wiersze R\u00f3\u017cne, jeden tom z rycin\u0105;<\/li>\n\n\n\n<li>Juliana Ursyna Niemcewicz Pism R\u00f3\u017cnych Wierszem i Proz\u0105 t. 1 i t. 2 , z rycin\u0105 w pierwszym tomie;<\/li>\n\n\n\n<li>Kaia Korneliusza Tacyta Kronika od Zej\u015bcia Cezara Augusta przek\u0142adnia Kazimierza Koia\u0142owicza i Gajusz Juliusz Cezar O wojnie Francuskiej Ksi\u0105g Siedmioro przek\u0142adnia Krzysztofa Wargockiego, jeden tom;<\/li>\n\n\n\n<li>Tauryka czyli Wiadomo\u015bci Staro\u017cytne i P\u00f3\u017aniejsze o Stanie i Mieszka\u0144cach Krymu i Dyariusz\u00a0 J.K. Mo\u015bci na Ukrain\u0119 roku 1787, jeden tom;<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Edycj\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 \u201e\u017bycia S\u0142awnych Polak\u00f3w\u201d zebrane w pi\u0119ciu tomach i tym opracowaniom trzeba po\u015bwi\u0119ci\u0107 wi\u0119cej uwagi.&nbsp; Zwa\u017cywszy na moment wydania zbioru, ledwie osiem lat po upadku Rzeczpospolitej, przywo\u0142anie wielkich postaci z narodowej przesz\u0142o\u015bci wydaje si\u0119 naturalne. Pami\u0119tajmy, \u017ce w tym momencie nie istnia\u0142a \u017cadna usystematyzowana i naukowo opracowana historia Polski. Pr\u00f3ba Adama Stanis\u0142awa Naruszewicza zako\u0144czy\u0142a si\u0119 na om\u00f3wieniu panowania Jadwigi Andegawe\u0144skiej i cho\u0107 dzie\u0142o biskupa dziejopisarza mia\u0142o by\u0107 kontynuowane przez innych, to w chwili gdy Tadeusz Mostowski zacz\u0105\u0142 wydawa\u0107 swoj\u0105 seri\u0119 , nie by\u0142o jeszcze uko\u0144czonych prac. Ze spu\u015bcizny po Adamie Naruszewiczu pozosta\u0142a jednak bardzo szczeg\u00f3\u0142owa biografia Jana Karola Chodkiewicza i t\u0119, w dw\u00f3ch tomach ozdobionych rycin\u0105 z podobizn\u0105 s\u0142ynnego hetmana, Mostowski w\u0142\u0105czy\u0142 do swojej edycji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Seri\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 trzy tomy biograficzne, z kt\u00f3rych pierwszy, z rycin\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105 Jana Tarnowskiego, zawiera \u017cyciorys Kazimierza Wielkiego autorstwa Micha\u0142a Wandalina Mniszcha , \u017bywot i \u015amier\u0107 Jana Tarnowskiego, dzie\u0142o Jezuity Franciszka Bohomolca, i tego\u017c autora \u017bycie Lwa Sapiehy. W tomie drugim dostajemy \u017bycie Jana Zamoyskiego&nbsp; ( z portretem kanclerza ) te\u017c pi\u00f3ra Franciszka Bohomolca oraz History\u0119 Stefana na Czarncy Czarnieckiego, napisan\u0105 przez pijara Micha\u0142a Krajewskiego. Tom trzeci w ca\u0142o\u015bci obejmuje \u017bycie Jerzego Ossoli\u0144skiego, tak\u017ce autorstwa Franciszka Bohomolca.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jak zatem wida\u0107, tw\u00f3rca zbioru zadba\u0142 o jego historyczn\u0105 warto\u015b\u0107 i stosown\u0105 kompozycj\u0119, staraj\u0105c si\u0119 zr\u00f3wnowa\u017cy\u0107 elementy poezji, dziejopisarstwa, publicystyki, t\u0142umacze\u0144 autor\u00f3w klasycznych i biografii ludzi krajowi szczeg\u00f3lnie zas\u0142u\u017conych. Ciekawe, \u017ce spo\u015br\u00f3d owych 26 tom\u00f3w, przyt\u0142aczaj\u0105ca wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochodzi\u0142a od os\u00f3b duchownych. To dzie\u0142o Komisji Edukacji Narodowej, kontynuowane przez Towarzystwo Warszawskie Przyjaci\u00f3\u0142 Nauk, kt\u00f3rego pierwszym przewodnicz\u0105cym by\u0142 biskup Jan Chrzciciel Albertrandi , a kolejnym ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Staszic.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z kolei sam Tadeusz Mostowski by\u0142 nieodrodnym synem liberty\u0144skiej epoki, cho\u0107 jak wida\u0107 potrafi\u0105cym po\u015bwi\u0119ca\u0107 niema\u0142e si\u0142y i \u015brodki dla kultywowania patriotycznej tradycji.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Franciszka Bohomolca je\u015bli w og\u00f3le kojarzymy , to raczej z lekkimi komediami, trzymaj\u0105cymi si\u0119 konwencji epoki, z ostrzem wymierzonym w przes\u0105d i zabobon, wydaj\u0105ce si\u0119 najwi\u0119kszym wrogiem epoki o\u015bwiecenia. Jednak temu Jezuicie trzeba przyzna\u0107 wielkie zas\u0142ugi na polu edukacji i edytorstwa, on to bowiem by\u0142 inicjatorem i realizatorem wielu ciekawych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 wydawniczych, podj\u0119tych w XVIII w.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z prac Bohomolca Mostowski wykorzysta\u0142 owe biografie, dodaj\u0105c jeszcze \u201e\u017bywot Jana Karola Chodkiewicza\u201d spisany przez Adama Naruszewicza. To niezwykle cenne dzie\u0142a, stanowi\u0105ce pr\u00f3b\u0119 propagowania monografii historycznych, maj\u0105cych za przedmiot postacie zas\u0142u\u017cone dla kraju. Wprawdzie \u017cadna z tych biograficznych cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych zbioru drukowanego w Pa\u0142acu Mostowskich nie jest pierwodrukiem, ale ze wzgl\u0119du na rang\u0119, jako\u015b\u0107 i zasi\u0119g edycji, mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce w drukarni Tadeusza Mostowskiego narodzi\u0142a si\u0119 nowa ga\u0142\u0105\u017a spisywania dziej\u00f3w ojczystych.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie znamy dok\u0142adnego nak\u0142adu tych pozycji, przyjmuje si\u0119, ze poszczeg\u00f3lne tomy drukowano w przedziale od 1000 do 1500 egzemplarzy. Z naszej perspektywy to niewiele, z \u00f3wczesnej, zwa\u017cywszy cen\u0119 ksi\u0105\u017cek, to sporo. A pami\u0119tajmy , \u017ce mniej wi\u0119cej do po\u0142owy XIX w. ksi\u0105\u017cki nie posiada\u0142y ujednoliconych opraw wydawniczych, dzi\u015b powszechnych. Opuszcza\u0142y drukarnie nie przyci\u0119te i owini\u0119te w szary , albo niebieski papier, nieco grubszy od zwyk\u0142ej kartki. Cz\u0119sto rol\u0119 ok\u0142adek pe\u0142ni\u0142y gazety. Taki egzemplarz trafia\u0142 do introligatora i dopiero ten nadawa\u0142 woluminowi ostateczny kszta\u0142t i wygl\u0105d. A zatem ksi\u0105\u017ck\u0119 indywidualizowa\u0142o dopiero trafienie do r\u0105k fachowca od jej oprawienia, dlatego znalezienie dw\u00f3ch egzemplarzy serii o podobnym , albo to\u017csamym wygl\u0105dzie jest w zasadzie niemo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Targaj\u0105ce polskimi bibliotekami burze dziejowe rozprasza\u0142y zbiory i ich ponowne skompletowanie , a ju\u017c zw\u0142aszcza w jednolitej oprawie, graniczy z cudem. Stara\u0107 si\u0119 jednak musimy, bo to przecie\u017c nie tylko wielki zas\u00f3b kulturowy, ogromna intelektualna i niemal sportowa przygoda, ale te\u017c gwarancja dobrego zainwestowania i \u015brodk\u00f3w, i czasu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dobrze napisane scenariusze o poszukiwaczach skarb\u00f3w, odkrywcach i detektywach amatorach odnajduj\u0105cych zagubione dzie\u0142a sztuki, od zawsze koncentrowa\u0142y uwag\u0119 milion\u00f3w. Kompletuj\u0105c polskie zbiory, mo\u017cemy si\u0119 poczu\u0107 \u201ePanami Samochodzikami\u201d, emocji tu nie zabraknie. Na pocz\u0105tek edycja Mostowskiego. 26 tom\u00f3w, wydanych 220 lat temu. Nak\u0142ad 1500 egzemplarzy, przyjmuj\u0105c wariant optymistyczny. Ile przetrwa\u0142o? Ile trafi na p\u00f3\u0142ki naszych domowych bibliotek?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dzieje nowoczesnego polskiego ruchu wydawniczego zaczynaj\u0105 si\u0119 w pocz\u0105tkach wieku XIX i pozostaj\u0105 w \u015bcis\u0142ym zwi\u0105zku z podj\u0119tymi pod\u00f3wczas inicjatywami zmierzaj\u0105cymi do zachowania dorobku narodu, w warunkach utraty pa\u0144stwa&#8230;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":370,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_kadence_starter_templates_imported_post":false,"_kad_post_transparent":"","_kad_post_title":"","_kad_post_layout":"","_kad_post_sidebar_id":"","_kad_post_content_style":"","_kad_post_vertical_padding":"","_kad_post_feature":"","_kad_post_feature_position":"","_kad_post_header":false,"_kad_post_footer":false,"_kad_post_classname":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-360","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/360","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=360"}],"version-history":[{"count":3,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":369,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/360\/revisions\/369"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/370"}],"wp:attachment":[{"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"http:\/\/orlen.vip\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}